Giữa lòng Sài Gòn hôm nay, Cầu Ông Lãnh bắc qua dòng Bến Nghé, mang theo câu chuyện về Lãnh Binh Thăng, vị tướng nhà Nguyễn đã dựng cầu, giữ đất và chiến đấu chống quân Pháp. Qua hơn một thế kỷ, tên tuổi ông đã lưu dấu trên cây cầu và khu chợ sầm uất bên bến nước.
Giai thoại về Cầu Ông Lãnh
Từ trung tâm thành phố, đi ngược về phía phường Cầu Ông Lãnh, sẽ thấy chợ nằm dưới chân cầu thường được gọi cùng tên với cây cầu và gắn trên mình nó là câu chuyện của trăm năm lịch sử.
Theo lý giải của nhà văn Sơn Nam và từ tư liệu là bài báo của Phong Vũ Trần Văn Hai (tức Khuông Việt) đoạt giải nhất về cuộc thi lịch sử trên báo Tri Tân xuất bản tháng 6/1942 thì cây cầu Ông Lãnh này gắn liền với câu chuyện về ông Nguyễn Thành Ý (tự Thiện Quang, hiệu Túy Xuyên, sinh năm 1819 tại Quảng Nam). Ông được xem là một trong những nhà ngoại giao đầu tiên của Việt Nam.

Năm 1874, triều đình Huế ký hiệp ước cắt đứt Nam Kỳ giao cho Pháp, theo hiệp ước này thì chính quyền Pháp được đặt lãnh sự quán ở Hà Nội và ngược lại, nhà Nguyễn được đặt lãnh sự quán ở Sài Gòn. Trụ sở đóng tại góc đường Đề Thám – Trần Hưng Đạo ngày nay, vị lãnh sự ấy là ông Nguyễn Thành Ý.
Công việc chủ yếu của lãnh sự quán lúc bấy giờ là làm thị thực cho người miền Trung vào Sài Gòn mua bán nên ông Lãnh sự thường đi chiếc xe song mã qua lại khu vực này, có chợ dưới bến Chương Dương, chỗ chiếc cầu neo đậu xuồng ghe của giới thương hồ. Từ đó mới có tên gọi là chợ Cầu Ông Lãnh.
Dù vậy, ghi chép của học giả Trương Vĩnh Ký được coi là thuyết phục hơn với thị dân Sài Gòn, bởi nó còn câu chuyện liên quan đến việc đặt tên đường, nơi thờ ông Lãnh Binh Thăng và những ngôi chợ lâu năm ở TP.Hồ Chí Minh tương truyền là của 5 bà vợ ông Lãnh Binh Thăng như Bà Chiểu, Bà Quẹo, Bà Hom, Bà Hạt, Bà Điểm. Những địa danh ấy phản chiếu lịch sử thương nghiệp Sài Gòn thuở sơ khai.
Trong tư liệu của học giả Trương Vĩnh Ký, cây cầu gỗ bắc qua rạch Bến Nghé được xây bởi vị tướng tên là Nguyễn Ngọc Thăng, hay còn gọi là Lãnh Binh Thăng, sinh năm 1798 tại làng Mỹ Thạnh, tổng Bảo Hựu, tỉnh Định Tường (nay là Giồng Trôm, tỉnh Vĩnh Long). Ông là một vị tướng quan trọng của nhà Nguyễn thời vua Tự Đức và thuộc thế hệ tham gia chiến đấu chống Pháp đầu tiên của Nam Kỳ.
Ông Thăng quyết định xây cầu để thuận tiện giao thông và tăng cường phòng thủ chống lại cuộc tấn công của quân Pháp vào Gia Định. Dân chúng tôn kính ông và gọi cây cầu là cầu Ông Lãnh, không dám gọi tên của ông một cách trực tiếp.
Ông để lại dấu ấn của mình trong các trận đánh ở chiến dịch Mù U, đồn Cây Mai, đồn Thủ Thiêm và vùng phụ cận khi quân Pháp chiếm thành Gia Định. Trong trận chiến chống Pháp tại Gò Công năm 1866, Lãnh Binh Thăng tử trận. Ông được người dân lập mộ ở ấp Giồng Keo, làng Lương Mỹ, tổng Bảo Thành (nay thuộc Mỹ Thạnh, Giồng Trôm, tỉnh Vĩnh Long). Tại TP.Hồ Chí Minh, ông được thờ với vị Thành Hoàng và đức Trần Hưng Đạo ở đình Nhơn Hòa, phường Cô Giang.
Ngôi đình này chạy một đoạn ngắn là ra ngay cầu và chợ mang tên ông. Ngoài ra, tên Lãnh Binh Thăng cũng được đặt cho một con đường thuộc quận 11 cũ của TP.Hồ Chí Minh.

Đến năm 1930 cây cầu bắc qua rạch Bến Nghé mới được xây dựng lại bằng xi măng thay mới cầu gỗ, trở thành điểm nối giữa đại lộ Lord Kitchener (sau đổi thành Nguyễn Thái Học) và bờ nam. Qua nhiều thập kỷ, hình ảnh cây cầu luôn gắn với đời sống đô thị, chứng kiến bao đổi thay của Sài Gòn – TP.Hồ Chí Minh.
Khoảng năm 2000, thành phố quyết định xây dựng lại Cầu Ông Lãnh để phù hợp với quy hoạch giao thông hiện đại. Ngày 30/4/2003 cây cầu mới chính thức khánh thành, mang diện mạo vững chãi, hiện đại hơn, nối liền hai quận sầm uất và rộng bắc ngang ra lộ Đông Tây. Cùng lúc với hệ thống chợ đầu mối mới ở Thủ Đức, Hóc Môn và Bình Điền được hình thành, thay thế vai trò thương mại truyền thống của chợ Cầu Ông Lãnh.
Theo: cand.vn





