Tống Phước Bảo
Hôm về giỗ nội, tôi nấn ná ở lại với Tân Châu vài bữa. Bởi đâu đó trong ký ức của mình, những mùa hè tuổi thơ vẫn neo lại bên tiệm chạp phô phía đối diện nhà nội. Hồi đó, băng con lộ đất, tôi chạy rong với nắng mưa châu thổ suốt ba tháng hè. Bây giờ đường tráng nhựa, nhà gạch cao hai ba tầng, xe máy chạy ào ào. Tiệm chạp phô vẫn còn đó, sửa sang đôi chút, nhưng vẫn cũ mèm so với con phố đã lên đời.
Lúc tiếp khách đến ăn giỗ nội, tôi bất giác tìm trong đông đúc những gương mặt lối xóm một ảnh hình xưa xa. Hình như cũng chục năm rồi tôi mới về Tân Châu giỗ nội. Mấy cô chú tứ tán muôn phương theo dòng chảy của cuộc đời. Rồi neo mình đâu đó ở Sài Gòn. Có người tuốt luốt nửa vòng trái đất. Giỗ nội bây giờ là tiện nhà nào thì làm nhà đó. Có nghĩa là chỉ khi ráp lại đủ đầy con cháu, ngay dịp cuối tuần, hoặc có người từ phương xa về muốn quay lại nhà cũ để hong kỉ niệm thì giỗ nội mới dời về quê.
Tôi tìm A Chảy trong ồn ào nói cười, trong thừa mứa thức ăn, trong hỗn tạp của mùi cồn lẫn mùi thuốc khét lẹt, cả tiếng ca xập xình từ dàn máy hát. Chẳng thấy A Chảy đâu. Chiều còn vương nắng, tôi băng ngang đường cũ, ghé tiệm chạp phô, hỏi thằng bán đồ mua chút ký ức. Thằng bán đồ lừng khừng đứng nhìn rồi đóng cửa tiệm. Bán mua chưa ngả giá thuận lòng nhưng cuộc đi rong với Tân Châu lại bắt đầu mà chẳng đứa nào chọn hướng.
Chân dắt chúng tôi đi ngược về thị xã cũ, nơi có cái bưu điện và con kinh tuổi thơ hay cùng đám bạn ì đùng réo gọi nhau mỗi chiều. Nắng hè dần tắt nhưng vẫn ám lên thị xã một màu vàng vọt hiu hắt. A Chảy dẫn tôi ra quán cà phê ngồi nghe sóng nước vỗ mát một chiều hâm hấp nóng. A Chảy bây giờ ngoài bốn mươi, vẫn mình ên với cái tiệm chạp phô từ hồi ông bà nội nó đến đây lập nghiệp. Tôi gọi bà nội của Chảy là bà Sẩm. Bà Sẩm hay cho tôi vài thứ nho nhỏ đủ để một đứa trẻ thị thành mê tít mắt.
Nội tôi vốn dĩ thân thiết với nội A Chảy bởi cùng gốc Hoa người Quảng, nên lần đầu tiên đem thằng cháu nội qua giới thiệu là giao ngay tôi cho A Chảy chơi cùng. Mấy ông bà già lại tụ nhau trên cái bàn gỗ cũ kĩ uống cà phê nói chuyện người lớn. Nói đã đời thì lại chuyển qua chơi cờ tướng. Hai người đánh mà năm, bảy người bu vô chỉ trỏ. Người đánh nghĩ một nước cờ, còn người chỉ thì bô bô tận ba, bốn cách đi. Kỳ lạ là chúng tôi thân nhau ngay từ ngày đầu đó.
Mỗi mùa hè, tôi trông mình được ba má dắt ra xa cảng miền Tây, rồi gửi cho xe quen tuyến Tân Châu, thả mình ngay tiệm điện Minh Chánh là thấy mùa hè rực rỡ chờ mình trước mặt. Mãi sau này, khi đã lên lớp 8, tôi mất mùa hè bởi lịch học thêm cho những tính toán tương lai của ba má. Dĩ nhiên, tôi cũng như đám trẻ thị thành, mấy ai đứng ngoài cuộc chiến chọn nghề, chọn trường. Thành phố vun vút, người xe ngùn ngụt. Người đi xe hơi bóng loáng. Người đi xe máy cà tàng. Người côm-lê cặp táp sang trọng. Người cu li chạy xe ôm, đánh giày, bán dạo. Chúng tôi được dạy để không làm đứa thua đời. Sướng hay khổ là từ việc học. Học nhồi vào chúng tôi những mộng mị khởi nguồn từ sự chấp nối và khát khao của ba má mình. Từ đó, tôi chẳng về Tân Châu quê nội, hay Lai Vung quê ngoại nhiều nữa. Và nhiều hơn nữa là lúc lăn lộn với cơm áo gạo tiền chốn đô thành. Chuyến về thưa thớt hoặc có cũng cuống cuồng.
Tôi nhớ có bận, A Chảy dẫn tôi trốn nhà đi chơi mị mị đâu đó từ sớm mơi đến tối mịt mới về. Quãng đó A Chảy đã mười hai tuổi, cao dong dỏng, da nâu nắng châu thổ, gầy tong teo, đèo tôi vắt vẻo trên chiếc xe đạp. Tôi không biết sẽ đi đâu, nhưng A Chảy bảo vui lắm. Qua cây cầu, rồi qua thêm những đoạn đường quê đầy bụi nhưng mát xanh cây lá. Lũ chúng tôi tám đứa, bốn xe, cứ vậy mà đi. Đó là chuyến đi về nhà ngoại củ thằng Hủ Len. Ăn gà vườn, trèo cây hái trái, ngủ giấc đã đời, mới lót tót đạp xe về. Chừng về đến tiệm chạp phô thì đã thấy mấy ông bà già dáo dác đi tìm, mặt ai cũng xanh lè. Nội giơ tay lên tính đánh vào mông tôi cái tội tự động chạy đi chơi xa mà không xin phép. A Chảy ngay lúc đó đẩy tôi ra, chịu ngay cái tát thẳng đó. Nó không khóc chỉ lí nhí là tại nó hứng chí rủ đi chứ tôi chẳng biết gì. Trận đó, nội tôi về bảo A Chảy gan lì, nếu sau này học đến nơi đến chốn thì làm tướng, còn nếu lêu lỏng kiểu này thì cũng hư thân mà thôi.
Nhưng A Chảy không làm tướng cũng chẳng gọi là hư. A Chảy hết cấp 2 thì không học nữa, quẩn quanh với cái tiệm chạp phô của ông bà nội. Hồi Hủ Len lên Sài Gòn học đại học kể tôi nghe chuyện nhà A Chảy. Đất thị xã nứt ra tiền, ra vàng theo một dạo đô thị hóa. Nhà A Chảy phân tranh dữ dội. Cậu mợ, chú thím, rồi anh em cứ vậy mà bán. Chỉ chừa lại đúng cái tiệm chạp phô và mảnh vườn phía sau. A Chảy lui cui sống cùng ông bà nội. A Chảy trầm cảm sau đó. Lầm lì trong cái tiệm chạp phô. Tuần vài lần nó chạy lên chợ huyện bổ hàng về cho ông bà nội. Mặc tụi bạn đến tiệm rủ rê rồi năn nỉ nó đi học lại. A Chảy chỉ cười nhẹ hều đầu nó hết nhét chữ nổi. Vài năm sau lần lượt ông bà nội A Chảy về với sóng nước Cửu Long chỉ cách nhau chưa đầy trăm ngày. A Chảy vẫn cặm cụi mở tiệm tạp hóa. Thoảng khi Hủ Len về cũng ghé qua thăm nói dăm ba câu rồi cũng cuốn đời mình theo việc học, việc làm. A Chảy như ông cụ non. Uống cà phê sáng, chấm bánh mì với sữa. Tóc bạc sớm khi mới ngoài hai mươi.
“Càng già là càng rụng vào ánh mắt. Ánh mắt người ta không bao giờ biết nói dối.”
Có lần, đâu đó khoảng năm ba mươi tuổi, tôi về lại Tân Châu, từ nhà nội ngó qua tiệm chạp phô thấy đóng cửa. Nghe bác tôi kể A Chảy qua Châu Đốc thăm mà má đang bệnh nặng. Thêm một lần nữa, vào một mùa Tết, tôi về nhưng tiệm chạp phô cũng im thin thít, không một bóng người. Bác lại kể bà bá của A Chảy giờ đang thở oxy, chờ ngày giờ tốt thì rút ống. Nếu tính ra là hơn hai mươi năm rồi tôi không gặp A Chảy.
Đến bây giờ, ngồi với A Chảy, tôi thấy lòng mình cũng gợn những cơn sóng lăn tăn như dòng kinh trước mặt. A Chảy tóc bạc trắng, đuôi mắt hằn lên như vết nứt của đất Cửu Long mùa hạn. A Chảy khắc khổ quá chừng. Hệt như bao nỗi u uẩn lắng vào trong, mọc thành thứ rễ, bám chặt lấy lòng, khảm lên tâm trí con người ta những vết sẹo lõm vào sâu hoắm. Tháng tháng, năm năm, cái đắng đót trần ai cũng nua già như tuổi mình. Càng già là càng rụng vào ánh mắt. Ánh mắt người ta không bao giờ biết nói dối. Ánh mắt của A Chảy rười rượi chảy dài theo chân tôi khi về lại tiệm chạp phô.
Tôi đặt chuyến xe đêm lên Sài Gòn. Kỳ thực cả nhà thuê xe đi từ hôm trước, tôi lại tách mình ra, muốn quay lại cái bồi hồi của ngày nhỏ, ra bến xe ồn ào, tìm xe về quê. Rồi cũng tự mình ở lại thêm, để tìm A Chảy, để ngồi lại với cái tiệm chạp phô hòng mua đôi chút ký ức ngày cũ. Tôi báo nhà xe rước mình ở ngay cái tiệm chạp phô. Lạ kỳ là mấy chục năm chời, nhắc tới cái tiệm chạp phô bà Sẩm, ai cũng biết. Tôi dặn A Chảy mở cửa cái tiệm chạp phô đến khi nào tôi lên xe rồi hãy dẹp. Đèn đường vàng in bóng hai đứa ngồi ngay băng ghế đá nói hoài mấy chuyện cũ rít. Tôi nói A Chảy kiếm người nào đó phụ hợ mình đi. Tuổi này mình ên sẽ buồn. Nhưng A Chảy vẫn cười nhẹ hều. Trong đầu giờ không có nhét được ai vào nữa hết. Tôi tựa đầu lên vai A Chảy, mượn cái vai nhắm mắt hờ chờ xe tới rước. Y như cái buổi hè chúng tôi ngủ ngoài vườn nhà ngoại Hủ Len.
Xe rước, tôi ôm A Chảy chào tạm biệt. Lại hứa sẽ về khi rảnh rỗi. Câu hứa như cửa miệng của biết bao người tạ từ nhau. A Chảy lí nhí gì đó. Tôi hỏi ngược lại. Nó lắc đầu. Gió đó. Xe chạy vun vút trên con đường quê. Ngoái lại phía sau thấy tiệm chạp phô vẫn sáng đèn và bóng A Chảy. Mình ên. Nhỏ dần.
Tôi hay đùa với A Chảy, hay hỏi cắc cớ, chứ kỳ thực lúc tôi ôm A Chảy ban nãy, tôi nghe rõ lời A Chảy bảo tôi vẫn thơm mùi thành phố như hồi xưa. Nhưng, A Chảy chẳng biết tôi luôn nói cùng bạn bè tôi gốc Cửu Long. Nhà bán tiệm điện đối diện là tiệm chạp phô của bà Sẩm có thằng bạn thân tên A Chảy. Thằng sẵn sàng đỡ đòn cho tôi. Thằng luôn nhường tôi phần bánh trái ngon nhất mà nó có. Thằng luôn hỏi tôi khi nào về nữa.
Nhưng, quá nửa đời người, tôi mới biết, nó cũng là thằng luôn đợi tôi mỗi mùa hè, ở cái tiệm chạp phô.
— Tống Phước Bảo
